Lug‘at va tilning grammatik tarkibini tekshirish

Tavsif

Lug‘at va tilning grammatik tarkibini tekshirish Umumiy rivojlanish jarayonida bola asta-sekin til vositalarini o‘zlashtiradi: uning so‘z boyligi oshadi, turli xil so‘z va iboralar tizimi (grammatik tuzilish) shakllanadi. Bolaning umumiy va nutqiy rivojlanish jarayonida uning so‘z boyligi nafaqat boyitilibgina qolmay, balki sifat jihatdan ham yaxshilanadi. Asta-sekin, bola so‘zning semantik ma’nosini o‘zlashtira boshlaydi, u tomonidan olingan so‘zlarni umumlashtirish darajasi oshadi. A.N.Gvozdevning tadqiqotlariga ko‘ra, 3-3,5 yoshga kelib, bolalarning lug‘atida nutqning barcha qismlari: otlar, sifatlar, fe’llar, olmoshlar, sonlar namoyon bo‘ladi.5 yoshga kelib, nutqning normal rivojlanishi jarayonida bola morfologiya va sintaksisning asosiy qonunlarini amalda o‘zlashtiradi, nafaqat oddiy, balki murakkab jumlalarni ham to‘g‘ri tuzadi. (A. N. Gvozdev, 1948, 1949, 1961; N. X. Shvachkin, 1949 i dr.). Biroq, ba’zi hollarda, maktab yoshining boshida (7 yoshgacha) intellekt va eshitish qobiliyati normada bo‘lgan bolalarda tilning leksik va grammatik vositalarining shakllanish darajasi normadan sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Ba’zi bolalarning so‘z boyligi bola tomonidan faqat muayyan ob’ektlar va harakatlar ko‘rsatilishi uchun foydalanadigan oz sonli ovoz tizimlaridan iborat. Boshqa bolalarda muloqot yetarli darajada barqaror, ammo buzilgan  umumiy so‘zlar yordamida amalga oshiriladi. Tarkibi bo‘yicha ushbu so‘zlarni zaxirasi oz yoki ko‘p miqdorda xilma-xil bo‘ladi. Ushbu so‘zlar predmet, harakat, sifatni anglatadi. Ammo ularning soni ko‘p emas.  Lug‘at kambag‘alligi bilan birga, uni ishlatishda kamchiliklar ham qayd etiladi: tanish so‘zlarning ma’nosini noto‘g‘ri tushunish, nutqda ulardan noto‘g‘ri foydalanish, ko‘pincha bitta so‘zni boshqasiga almashtirilishiga olib keladi.

Hujjat haqida

Kategoriya

Dars ishlanmalar | Pedagogika

Format

DOCX

Hajmi

31 bet

Fayl hajmi

49.99 KB

Muallif

Soffchi PhD

Qo'shilgan

12.03.2025